Tư liệu bài este - lipip
Tư liệu
Tại sao mỡ để lâu hay có mùi hôi? Làm thế nào để hạn chế được hiện tượng này? Tại sao khi rán mỡ quá lửa lại hay có mùa khét? Giải thích. Những người nào phải ăn theo chế độ kiêng mỡ. Có thể thay thế mỡ bằng chất nào khác khi chế biến thức ăn?
Mỡ là một hỗn hợp các este trung tính, đơn giản hoặc hỗn tạp của glixerin và các axit béo. Do đó còn gọi là các glixerit.
Mỡ để lâu có thể có các hướng chuyển hóa sau:
-Phản ứng thủy phân có xúc tác của men lipaza sinh ra glixerin và các axit béo.
-Phản ứng oxi hóa các nối đôi của axit không no (tương tự như phản ứng oxi hóa của các olefin) sinh ra các hợp chất chứa oxi như anđehit.
Các phản ứng trên có sự tham gia của men, O2 trong không khí và H2O làm mỡ có mùi hôi, giảm chất lượng. Vì vậy, đẩ bảo quản tốt mỡ, ta nên:
-Không để mỡ lẫn nước, lọ phải thật khô.
-Không để mỡ tiếp xúc nhiều với không khí (đậy kín), để chỗ mát, không cho ánh sáng chiếu vào. Nếu có sẽ sinh nhiệt, phản ứng phân hủy mỡ sẽ xảy ra nhanh hơn.
Nếu mỡ đã bị ôi, ta có thể làm giảm mùi hôi bằng cách:
-Cho thêm nước nóng (khoảng từ 0,5% - 1% thể tích mỡ nguội) rồi đem đun mạnh. Nước bốc hơi sẽ kéo theo bớt mùi hôi của mỡ.
-Khi nước đã bốc hơi hết, tiếp tục thêm vài lát hành tươi phi lên, đun nhỏ lửa. Mùi thơm của hành phi sẽ làm cho mỡ trở thành thơm ngon.
Khi rán mỡ ở nhiệt độ quá cao, glixerin (do phản ứng thủy phân mỡ sinh ra) bị nhiệt phân hủy tạo ra anđehit acrilic (gọi là acrolein). Acrolein là một chất anđehit không no, có mùi khét, xốc, kích thích mạnh, dễ nhận ra khi đun nóng dầu mỡ.
Người mắc bệnh huyết áp cao phải tránh ăn mỡ, vì khi đó axit béo no vào máu, phải uống với chất cholesterol có trong máu tạo thành este không tan gây ra chứng sơ cứng động mạch. Nếu dùng dầu thực vật thì este của axit không no ở trạng thái lỏng, không cản trở sự lưu huyết trong mạch máu.

Tư liệu
Khí CO2 - chất giặt rửa của tương lai
Khí Cacbonic (CO2) vốn từ trước đến nay mang tiếng xấu vì nó là khi gây hiệu ứng nhà kính làm trái đất nóng lên. Nhưng trong tương lai CO2 có thể là một chất hữu ích thay thế các chất giặt rửa độc hại mà hiện nay vẫn được sử dụng nhiều là tricloetylen và pecloetylen ("tri" và "pe"). Cả hai chất này đều là hydrocacbon cao hóa, chúng bị tình nghi gây ung thư và phá hoại tầng ôzôn bảo vệ trái đất. Vì vậy người ta đang tìm các chất thay thế chúng. Hiện nay, các nhà nghiên cứu Đức đã chế tạo những thiết bị sử dụng CO2 để làm sạch phế liệu công nghiệp và quần áo. Để có thể dùng CO2 tẩy sạch tất cả các loại vết bẩn, người ta phải hóa lỏng nó dưới áp suất cao. CO2 lỏng có thể làm sạch các chất nguy hiểm như phenol và biphenyl polyclo hóa trong nước hoặc trong đất ô nhiễm, nó cũng có thể thay mỡ và dầu bám trên kim loại. Quá trình tẩy rửa này không làm thoát khí thải. Quá trình giặt rửa trong các thiết bị tương lai dùng CO2 sẽ diễn ra như sau: người ta cho CO2 lỏng ỵào trống giặt chứa quần áo bẩn. Áp suất trong trống giặt khoảng 40 bar (tức là 40 lần áp suất không khí bình thường). Sau khi tách các chất bẩn khỏi vải, CO2 lỏng được dẫn đến bình giảm áp. Các chất bẩn cuốn theo sẽ lắng xuống đáy hình, CO2 hóa thành khí và được chuyển sang thiết bị hóa lỏng để tái sử dụng. Chai tẩy rửa CO2 có nhiều ưu điểm, nó không độc hại như các chất Per, Tri và các chất tẩy rửa khác. Ngoài ra CO2 dễ dàng tẩy sạch quân áo da va áo lông thú. Mỗi lần giặt bằng CO2 chỉ mất 10 phút, tức là nhanh gấp 4 đến 5 lần so với các quy trình giặt rửa thông dụng. Tuy chưa cạnh tranh được với các máy giặt tiện lợi và an toàn thông thường hiện nay, nhưng CO2 có thể được sử dụng trong các quy trình tẩy rửa công nghiệp. Ngành sản xuất đồ điện tử và xe hơi hàng năm thải ra hàng trăm tấn phế liệu như phôi, mạt kim loại, các mẩu vụn thừa,... các phế liệu này phải được tẩy rửa trước khi dùng làm nguyên liệu tái sinh. Trung tâm nghiên cứu Kaslsruhe Đức đang, vận hành một thiết bị dùng CO2 tẩy dầu mỡ khỏi các phế liệu công nghiệp. Trong quy trình này